ไม่ว่าจะอยู่ในยุคใด “น้ำ” ยังคงมีความสำคัญอย่างยิ่งยวดต่อการดำรงชีวิตของมนุษย์ “นาโนเทคโนโลยี” จึงเป็นอีกหนึ่งความหวังที่จะช่วยลดความสิ้นเปลืองพลังงานในกระบวนการพัฒนาคุณภาพน้ำ
ดร.วรายุทธ สะโจมแสง หัวหน้าห้องปฏิบัติการวัสดุวิศวกรรมนาโนเพื่อสิ่งแวดล้อม ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) ให้ภาพรวมเกี่ยวกับการวิจัยและพัฒนาคุณภาพน้ำ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งงานวิจัยหลักในทำเนียบ 15 Best Things ของศูนย์นาโนเทคว่า นาโนเทคโนโลยีที่นำมาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาคุณภาพน้ำให้สะอาด ก็คือ การพัฒนาตัวเมมเบรน (แผ่นกรอง) และพื้นผิวเมมเบรนให้มีความละเอียดในการกรองในระดับ 2-5 นาโนเมตร เรียกว่านาโนฟิวเตรชัน เพื่อทำให้สามารถกรองเกลือ โมเลกุลสารขนาดเล็ก หรือสารแขวนลอยต่างๆ ในน้ำเพื่อให้ได้น้ำสะอาดพอสำหรับการบริโภค
นอกจากนี้ ยังมีการออกแบบและการพัฒนาเซนเซอร์ตรวจวัดสิ่งปนเปื้อนหรือโลหะหนักที่ปนเปื้อนในน้ำ ตลอดจนการดัดแปรพื้นผิวของวัสดุและการจัดเรียงพื้นผิวของวัสดุให้มีความจำเพาะต่อสารมลพิษสูง เพื่อให้วัสดุเกิดปฏิกิริยาหรือเกิดการแลกเปลี่ยนประจุกับสารมลพิษได้ เทคโนโลยีที่กล่าวข้างต้นได้ถูกนำมาใช้ในการพัฒนา “นาโนเมมเบรน” และเครื่องขึ้นรูปเมมเบรนที่เป็นเส้นใยท่อกลวงที่มีพื้นที่ผิวมากขึ้น เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการกรองน้ำให้ปลอดภัยแก่การบริโภค
นอกจากนี้ นาโนเทคโนโลยียังสามารถใช้ในกระบวนการเคลือบผิวเมมเบรนที่บางในระดับนาโนเมตรเพื่อยืดอายุการใช้งานของเมมเบรนตลอดจนเพิ่มประสิทธิภาพให้กับระบบกรอง ทำให้คุณภาพน้ำจากระบบการกรองมีความบริสุทธิ์ขึ้น ประหยัดพลังงาน ส่งผลให้ต้นทุนในการผลิตน้ำลดลง
ปัจจุบัน ประเทศไทยยังต้องพึ่งการนำเข้าเมนเบรนจากต่างประเทศ แต่ผลงานวิจัยและการพัฒนาครั้งนี้จะช่วยสร้างโอกาสสำหรับการผลิตเมนเบรนในประเทศ โดยศูนย์นาโนเทคก็มีความพร้อมที่จะถ่ายทอดเทคโนโลยีให้กับภาคเอกชนที่มีศักยภาพในการนำไปประยุกต์ใช้เพื่อการพัฒนาคุณภาพน้ำ และลดการนำเข้าเมมเบรนจากต่างประเทศ อันจะนำไปสู่การพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืนในด้านเศรษฐกิจ และมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
